Przejdź do treści

Założenia rozwoju gminy Jaworzyna Śląska 1981-90

Przedstawiamy nowy dokument, który trafił do Cyfrowego Archiwum Gminy Jaworzyna Ślaska: „Ogólne założenia społeczno-gospodarczego rozwoju miasta i gminy Jaworzyna Śl. do roku 1990”.

Ostatnia dekada PRL to okres kryzysu i stagnacji. Społeczna własność środków produkcji, walka z sektorem prywatnym, centralne planowanie i system nakazowy owocowały nieefektywnością i marnotrawstwem. W 1981 roku zanotowano spadek dochodu narodowego na poziomie 22%, a do końca dekady puste półki sklepowe stały się charakterystycznym krajobrazem gospodarki Polski Ludowej. Także w gminie Jaworzyna Śląska. Niekorzystne trendy w gospodarce przekładały się na sytuację społeczną. Królowała bieda i zapaść cywilizacyjna.

Dokument powstał prawdopodobnie w 1980 roku. Nie jest on niestety kompletny, ponieważ brakuje szczegółowych załączników, opisujących poszczególne kategorie tematyczne. Na podstawie przestawionych danych możemy jednak wysnuć ogólny obraz gminy w okresie okresu kryzysu gospodarczego i stagnacji lat 80. XX wieku. Pod dokumentem, w zastępstwie ówczesnego Naczelnika, Pana Andrzeja Miszczaka, podpisała się Sekretarz Miasta i Gminy Jaworzyna Śląska, Pani Irena Laber.

Jak ówcześni włodarze gminy Jaworzyna Śląska widzieli jej rozwój w tak trudnych czasach? Zapraszamy do lektury.


Ogólne założenia społeczno-gospodarczego rozwoju miasta i gminy Jaworzyna Śl. do roku 1990

I. Dane ogólne

Miasto i Gmina Jaworzyna Śl. zajmuje powierzchnię 67,3 km² w tym miasto 4,0 km² tj. 5,9% ogólnej powierzchni. W skład naszej jednostki administracyjnej wchodzi miasto Jaworzyna Śl. oraz 12 wsi.

W/g stanu na dzień 31.12.1979 jednostkę naszą zamieszkiwało 10.794 mieszkańców, w tym 5.259 w mieście. Liczba mieszkańców systematycznie zmniejsza w związku z brakiem budownictwa mieszkaniowego. Średniowieczny wskaźnik ujemnej migracji kształtuje się na poziomie około 200 osób. Następuje też zmiana w strukturze wiekowej ludności na korzyść ludzi w wieku poprodukcyjnym. Dane o strukturze ludności według wieku obrazuje poniższa tabela:

Grupa wiekowaPlan wyk. 1980Plan 1981% 81/80Plan 1985Plan 1990
0 – 2 lat 3 – 6 lat 7 – 17 lat w wieku produkcyjnym kobiety 18 – 59 lat mężczyźni 18 – 64 lat w wieku poprodukcyjnym473 720 1634     6764 637475 720 1655     6770 640100,4 100,0 100,0     100,1 100,5630 840 2010     7420 660640 860 2030     7460 670
Razem10.54610.560100,212.0512.17

Sytuacja ta powodować będzie dalszy niedobór na rynku pracy. Obecnie niedobór ten sięga 70 osób. Przewiduje się, że w latach następnych deficyt ten oraz ujemne saldo migracji ludności zostanie zlikwidowane a nawet nastąpi nieznaczny wzrost ludności w wyniku rozpoczęcia spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego, oraz szerszego popularyzowania i rozwijania budownictwa indywidualnego, co spowoduje zatrzymanie ludności w wieku produkcyjnym.

Na terenie naszego miasta i gminy zlokalizowanych jest szereg zakładów i instytucji dysponujących łącznie około 4.500 miejscami pracy. W wyniku modernizacji i rozbudowy niektórych zakładów pracy liczba miejsc pracy zwiększy się do około 5 tysięcy.

Zwiększenie zatrudnienia nastąpi głównie w:

Zakład pracyZatrudnienie%
197919801981198519901990/1979
ZPS Karolina13601190140014801600117,6
Z-dy Prod. CSH152150170200230151,3
Węzeł PKP13701300132015251540118,5

Zmniejszy się natomiast liczba osób utrzymujących się z rolnictwa głównie ze względu na coraz powszechniejsze zjawisko przekazywania ziemi na rzecz Skarbu Państwa z powodu braku następców.

II. Rolnictwo

Przejmowanie i rozdysponowanie gruntów przedstawiono w tabeli stanowiącej zał. nr 2 do niniejszej informacji. Tabela ta obrazuje również planowane rozmiary scalania i rekultywacji gruntów.

  1. W strukturze zasiewów w gospodarce całkowitej w roku 1990 docelowo przewiduje się
  • 50 % zbóż
  • 18,9 % przemysłowych
  • 7,7 % ziemniaków
  • 2,3 % warzyw
  • 21,0 % pastewnych polowych
  1. Przewiduje się docelowo w roku 1990 wzrost plonów z 1 ha
  • zbóż o 1,3 % w porównaniu z rokiem 1980
  • buraków cukr. o 14,7 %
  • oleistych o 1,6 %
  • ziemniaków o 1,3 %
  1. Produkcja zwierzęca w gospodarce całkowitej wzrośnie:
  • bydło o 3,3 % w porównaniu z rokiem 1980
  • trzoda chlewna o 14,4 %
  • pogłowie owiec zmniejszy się o 300 szt. tj. o 30 % w porównaniu z rokiem 1980.

Wysokie wyniki produkcji w rolnictwie osiągnięte zostaną m.in. w drodze tworzenia się w gosp. indywidulanej głównie dużych wysokotowarowych gospodarstw rolnych. Przewiduje się, że w sektorze indywidulanym w roku 1990 znajdzie się 2210 ha użytków rolnych tj. 402 % ogólnej powierzchni użytków rolnych. Wzrośnie też wyposażenie rolnictwa w sprzęt rolniczy i rozmiary usług świadczonych przez Spółdzielnie Kółek Rolniczych. Dla poprawy działalności usługowej tej spółdzielni planowana jest znaczna rozbudowa zakładu mechaniczno-warsztatowego / wartość kosztorysowa zamierzenia 39 mln zł./ oraz rozbudowa zakładu remontowo-budowlanego /wartość kosztorysowa 5 mln zł./

Na lata 1981-90 przewiduje się również znaczną rozbudowę bazy do produkcji rolnej zarówno w sektorze uspołecznionym jak i indywidualnym.

III. Transport i łączność

W latach 1981-1990 planowana jest dalsza poprawa nawierzchni ulic w mieście oraz modernizacja dróg lokalnych na terenie gminy. Planowana jest na lata 1981-1985 przebudowa dróg Stary Jaworów – Bolesławice, Nowice – Jaworzyna Śl., Pasieczna – Czechy o łącznej długości 5,5 km, a na lata 1986-90 przebudowa drogi Pasieczna – Jaworzyna Śl. o długości 2,0 km. Niezależnie od tego prowadzone naprawy dróg gruntowych – ustalone w zależności od potrzeb.

Na lata 1981-83 planuje się budowę w czynie społecznym chodników we wsiach: Czechy, Pastuchów i Piotrowice o łącznej długości 7 km.

IV. Usługi i rzemiosło

Na terenie miasta i gminy Jaworzyna Śl. baza usługowa jest szczupła w związku z tym na lata 1981-90 planuje się znaczną jej rozbudowę i modernizację m.in.:

  • budowę w latach 1986-1990 pawilonu o powierzchni 700 m²
  • adaptację obecnej kawiarni na pawilon usługowy

Przedsięwzięcia te wpłyną na poprawę jakości świadczonych usług oraz na znaczne rozszerzenie zakresy tych usług.

W usługach prywatnych i rzemiośle nie przewiduje się większych zmian w rozmiarach świadczonych usług ani bardziej znaczącego poszerzenia bazy usługowej.

V. Handel wewnętrzny

Głównym gestorem bazy handlowej jest na naszym terenie Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. W zakresie rozwoju bazy handlowej planuje się na lata 1981-1990 szereg zamierzeń inwestycyjnych między innymi budowa pawilonu gastronomicznego i wiejskiego domu towarowego, rozlewni wód gazowanych, piekarni i masarni w Jaworzynie Śląskiej, a na terenie wiejskim: budowa pawilonu handlowego w Pastuchowie oraz Klubów Rolnika z częścią handlową w Bolesławicach i Nowicach. Są to inwestycje niezbędne dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania handlu i gastronomii w mieście i gminie w latach następnych. Planowana jest także ciągła modernizacja istniejących placówek handlowych i obiektów gastronomicznych. W prywatnym handlu i gastronomii nie przewiduje się znaczących zmian.

VI. Gospodarka komunalna i mieszkaniowa

  1. sieć gazowa – przewiduje się rozpoczęcie w roku 1980 prac przy gazyfikacji miasta tj. gazociągu średniego ciśnienia i stacji redukcyjno-pomiarowej. Gazociąg niskiego ciśnienia wykonywany będzie przy udziale czynów społecznych mieszkańców  miasta.
  2. ulice – planuje się położenie nawierzchni twardej na ulicach: Ogrodowej, Sportowej i Traugutta oraz na osiedlu domków jednorodzinnych a także modernizację istniejących ulic. Równolegle z pracami na ulicach rozwiązany zostanie problem chodników.
  3. oświetlenie uliczne jest w zasadzie zadowalające – w ramach prac przy uzbrojeniu terenu pod budownictwo zostaną zainstalowane dodatkowe punkty świetlne na nowych osiedlach.
  4. kanalizacja  – w latach 1981-90 planuje się wykonanie kanalizacji burzowej we wsiach: Nowice, Milikowice i Pasieczna oraz remonty tej kanalizacji we wsiach: Czechy, Pastuchów, Witków, Stary Jaworów, Bolesławice i Nowy Jawornik. Problemem występującym w naszym mieście i gminie z coraz większym nasileniem jest problem oczyszczania ścieków.
  5. sieć wodociągowa – ze względu na b. złą jakość wody w mieście konieczne jest jak najszybsze rozpoczęcie budowy stacji uzdatniania wody. Planuje się również budowę sieci wodociągowej na terenie wiejskim we wsiach Pastuchów i Czechy w latach 1981-85 oraz w Nowicach, Bolesławicach i Piotrowicach w latach 1986-90 o łącznej długości 21 km.
  6. budownictwo mieszkaniowe jest problemem występującym w Jaworzynie Śl. szczególnie ostro. Z godnie z ustaleniami Wojewody Wałbrzyskiego planuje się rozpoczęcie budownictwa spółdzielczego w roku 1981. Szczegółowo przewidywane efekty budownictwa mieszkaniowego obrazuje tabela stanowiąca zał. nr 5 do niniejszej informacji. Aktywizacja budownictwa mieszkaniowego, spółdzielczego i indywidualnego wymagała będzie wcześniejszego uzbrojenia terenu i zabezpieczenia ogrzewania /zał. nr 5/
  7. ochrona p.pożarowa – planuje się adaptacje w latach 1986-90 budynków po b. żwirowni na remizę strażacką w Jaworzynie Śl. Na terenie wiejskim planuje się budowę remiz w Piotrowicach, Bolesławicach, Pasiecznej i Czechach.

VII. Oświata i wychowanie

Na lata 1982-85 planuje się dobudowę do Zbiorczej Szkoły Gminnej sali gimnastycznej i 12 izb lekcyjnych dla potrzeb 10-latki, sala gimnastyczna powstanie także przy Szkole Podstawowej w Pastuchowie. W związku z rozpoczęciem budownictwa mieszkaniowego niezbędna jest budowa w Jaworzynie Śl. 4-odzdziałowego przedszkola.

VIII. Kultura i sztuka

Baza do działalności kulturalnej wzrośnie w latach 1981-90 i 1 Klub Prasy i Książki Ruch w Starym Jaworowie. Planowana jest także stała modernizacja bazy kulturalno-oświatowej głównie na wsi. Podejmowane będą działania zmierzające do zagospodarowania obiektów zabytkowych w Bagieńcu i Piotrowicach.

IX. Ochrona Zdrowia i Opieka Społeczna

Na lata 1981-90 planuje się rozpoczęcie rozbudowy Przychodni Rejonowej o poradnie dla dzieci oraz utworzenie Przychodni Międzyzakładowej. Na lata 1981-85 planowane jest uruchomienie punktu lekarskiego w Witkowie. Konieczne jest także stałe zwiększanie liczby zatrudnionych lekarzy.

X. Kultura fizyczna i turystyka

Po zakończeniu eksploatacji żwirowni teren ten o łącznej pow. 40 ha w tym 20 ha lustra wody, zagospodarowany zostanie na ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy.

Planuje się modernizację boiska sportowego PKP w Jaworzynie Śl. oraz modernizację boisk sportowych na wsi.

Załącznikami do niniejszej informacji są:

  1. Główne założenia rozwoju społ.gospod. miasta i gminy na lata 1981-90
  2. Program obrotu ziemi i rekultywacji gruntów na lata 1981-90
  3. Program budownictwa mieszkaniowego na lata 1981-90
  4. Program lokalnej produkcji materiałów budowlanych na lata 1981-90
  5. Wykaz ważniejszych zadań inwestycyjnych przewidywanych do realizacji na terenie miasta i gminy w latach 1981-90
  6. Wykaz ważniejszych zadań remontowo-modernizacyjnych przewidywanych do realizacji na terenie miasta i gminy w latach 1981-90
  7. Wykaz ważniejszych inwestycyjnych czynów społecznych przewidywanych do realizacji na lata 1981-90
  8. Program rewaloryzacji zasobów mieszkaniowych w latach 1981-90.

Skip to content